Vinjettur XVinjettur X

Fyrsti ßratugur 21. aldar er h÷fundi hugleikinn Ý Vinjettum X. Ůar er a­ finna tuttugu og fjˇrar s÷gur um grŠ­gisvŠ­inguna, ˙trßsina, bankahruni­, kreppuna og aflei­ingar hamfara af mannav÷ldum ß einstaklinga og heila ■jˇ­. Fj÷lskyldus÷gur ┴rmanns Reynissonar eru tÝu talsins og segja frß lÝfsbarßttu ═slendinga ß tÝmabilinu frß 1850 til 2000. Ůeirra kynslˇ­a sem me­ sleitulausri vinnu l÷g­u grunn a­ og bygg­u upp sjßlfstŠtt velfer­asamfÚlag - me­ tr˙na ß landi­ a­ lei­arljˇsi.

Verð kr. 6.900, (sendingarkostnaður innanlands innifalinn).

Heiti bókar: Vinjettur X - Vignettes X
H÷fundur: Ármann Reynisson
Ůř­ing ß ensku: Martin Regal
Listaverk ß kßp: Steinunn ١rarinsdˇttir. Fer­alag
GrafÝsk h÷nnun: Gu­mundur Oddur Magn˙sson
Ljˇsmynd af listaverki: Arnaldur Halldˇrsson
Prˇf÷rk: Hreinn S. Hßkonarsson
Umbrot: Leturval slf. Halldˇr B. Kristjßnsson,
Prentun: Almarose, Slovenia
┌tgefandi: ┴R - V÷ru■ing ehf., S˙­avogi 38, 104 Reykjavík
ISBN 978-9979-9927-2-1

Hjˇnin ß Sy­ra-Lˇni

Hjˇnunum ß Sy­ra-Lˇni farnast vel hßtt Ý hßlfa ÷ld. Ůau eignast tˇlf vel ger­ b÷rn og taka auk ■ess sj÷ fˇsturb÷rn. Íll komast ■au til manns og ver­a gˇ­ir og gegnir ■jˇ­fÚlags■egnar, stofna hvert sÝna fj÷lskyldu. Ungvi­i­ nřtur kŠrleika ■ar sem manngŠska er h÷f­ Ý fyrirr˙mi. Yfir bŠnum rÝkir hei­rÝkja er lei­ir ■anga­ margan mŠddan samfer­armanninn ß erfi­um tÝmum fßtŠktar og matarskorts. Jafnvel konu Ý barnsnau­, ■urfalings a­ taka sÝ­ustu andv÷rpin e­a annarra a­ ■iggja hollrß­ h˙sbŠnda. Fj÷lskr˙­ugur hˇpur fˇlks nřtur annßla­rar gestrisni heimilisins og ■ar ß me­al Š­stu rß­amenn landsins. Aldrei er Štlast til nokkurs fyrir grei­asemina.

GrŠ­gisvŠ­ingin

N˙ tekur sřndarmennska a­ skipta h÷fu­mßli. Enginn er ma­ur me­ m÷nnum nema eiga villu, uppmublera­a me­ le­urh˙sg÷gnum og allrahanda grŠjum. Ůß er voldugur jeppi ˇmissandi st÷­utßkn. Sumarb˙sta­ur me­ vÝnkjallara og heitum potti nau­synlegur til afsl÷ppunar. Muna­urinn er sÝ­an toppa­ur me­ listisnekkju og einka■otu auk Ýb˙­ar Ý heimsborg e­a sˇlarl÷ndum. Mßlverk eftirsˇttra listamanna eru keypt ß uppsprengdu ver­i og stundum ß­ur en ■au eru mßlu­. Ekki mß gleyma voldugum ˙rum er vega ■ungt ß ˙lnli­inum. Svart er lofsungi­ sem tßknlitur velgengninnar hvort heldur Ý jˇlaskreytingu e­a br˙­arvendi. ═ auglřsingu banka nokkurs kemst blˇt Ý tÝsku. AmerÝskir si­ir eru teknir upp Ý rÝkum mŠli svo sem ofurkv÷ldver­ir fyrir ■ß sem vilja spre­a peningunum frammi fyrir al■jˇ­. Haldnar eru foropnanir ß listsřningar fyrir glansli­i­ sem hefur takmarka­an ßhuga ß listum hva­ ■ß a­ hitta listunnendur. Og fyrrverandi forseti lř­veldisins toppar hÚgˇmann ľ madam selur a­gang a­ merkisafmŠli sÝnu.

Gullkßlfurinn

┴ ofanver­ri tuttugustu og fyrstu ÷ld ry­ur sÚr til r˙ms ˇbeislu­ frjßlshyggja ■ar sem flest er leyfilegt Ý eigin ■ßgu ßn tillits til hagsmuna heildarinnar. Ůß eru rÝkisfyrirtŠki einkavŠdd ß ˙ts÷lu Ý hendur einkavina stjˇrnmßlaafla. Marka­urinn rŠ­ur fer­inni a­ ■eirra mati. G÷mlu gildunum sem ■jˇ­in hefur lifa­ eftir Ý aldir er viki­ til hli­ar og tr˙arlegt tˇmlŠti ß sÚr sta­. N˙ hefst dans sem ver­ur Š hra­ari me­ ßrunum ■vÝ flestir vilja nß Ý bita af k÷kunni. Hann er leiddur af bankastrßkunum nřju sem gerast spßmenn heillar ■jˇ­ar. Ůeir velja danssporin og slß ryki Ý augu embŠttis-, og rß­amanna. Dansa­ er eftir fyrirmŠlum sem komi­ er til skila me­ lßtlausum oflßtungshŠtti Ý fj÷lmi­lum. Og Kauph÷llin ver­ur musteri tilbei­slunnar ■ar sem gengi hlutabrÚfa rřkur upp ˙r ÷llu valdi er speglast Ý skřjaborgum ver­brÚfastrßka og stjˇrnenda fyrirtŠkja. En ekki raunverulegu ver­mŠti ■eirra. Og leika gßrungarnir sÚr a­ mannor­i ■jˇ­arinnar.

Hrun

┴ ■ungb˙num oktˇberdegi Ý regnvi­ri ßvarpar forsŠtisrß­herra landsmenn ˙r sjˇnvarpssal. Hann opinberar ßstandi­ sem er alvarlegra en nokkurn mann ˇrar fyrir. Ůjˇ­arsk˙tan berst um Ý ÷ldurˇti. Spurning dagsins er hvort h˙n splundrist e­a hŠgt sÚ a­ nß henni ß flot me­ a­sto­ vinveittra landa. Ůa­ er eins og ■egnunum sÚ gefi­ ß kjaftinn. Landsfa­irinn varar ■jˇ­ina vi­ a­ leita a­ s÷kudˇlgnum nÚ persˇnugera mist÷kin. Hann slŠr ryki Ý augu landsmanna og kennir heimskreppunni um ors÷k ˇfaranna. N˙ ß a­ horfa fram ß veginn og gleyma ■vÝ li­na. Ůrßtt fyrir a­ nokkrir tugir karlmanna og stjˇrnkerfi­ Ý heild hafi komi­ landsm÷nnum Ý klandur. ═ lok ßvarpsins er slengt framanÝ ■jˇ­ina äGu­ blessi ═slandô.

Bankastrßkarnir

┴ sk÷mmum tÝma myndast Ý landinu bankaelÝta sem veit ekki lengur hvernig ß a­ ey­a peningunum og drekkur kampavÝn af st˙t e­a spreyjar ■vÝ ß gesti sÝna. Ver­lag spennist upp ˙r ÷llu valdi ß ■vÝ sem h˙n kemur nŠrri. Ekki lÝ­ur ß l÷ngu ß­ur en Ýbur­urinn ver­ur lř­um ljˇs og hallir rÝsa Ý h÷fu­borginni og upp um sveitir. Laxvei­ileyfi eru keypt upp Ý dřrustu ßnum og heilu vei­ilendurnar eru leig­ar til ■ess eins a­ skjˇta rj˙pu og gŠs. FÝnast af ÷llu, ■egar bo­i­ er til hßtÝ­ar, er a­ fylla brei­■otu af bo­sgestum og veita ■eim risnu Ý einum af glŠsis÷lum heimsborganna. Og bjˇ­a uppß gullfl÷gur Ý matinn. Einnig er ■oti­ me­ pˇlitÝkusa og sÚrstaka vi­skiptavini ß Ý■rˇttavi­bur­i e­a popptˇnleika Ý ˙tl÷ndum. Hjar­e­li­ rŠ­ur fer­inni.

┌trßsarvÝkingar

┌trßsarvÝkingarnir auka tÝmabundi­ hrˇ­ur landsins ˙t um vÝ­a ver÷ld. Enda gerist forseti ,,stˇrasta lands Ý heimiô skˇsveinn ■eirra og ■vŠlist um ver÷ldina ■eim til dřr­ar og framdrßttar. Flestir rß­amenn ■jˇ­arinnar leika me­ Ý blindni sinni enda missa ■eir forystuna Ý hendur snillinganna. Ůa­ er eins og hendi sÚ veifa­, dřr­in sekkur Ý sandinn sem h˙n hefur veri­ bygg­ ß. Fjßrmßlakerfi heillrar ■jˇ­ar kemst Ý bobba. Landsmenn og afkomendur ■eirra fß ■a­ hlutverk a­ taka ß sig skuldaklafa ˇrei­umannanna nŠstu ßratugina.

OlÝufurstarnir

Undir slÚttu og felldu yfirbor­inu kemur margt gruggugt Ý ljˇs. OlÝufurstarnir og me­rei­asveinar ■eirra hafa bandalag sÝn ß milli og hittast ß leynifundum til ■ess a­ ßkve­a hvernig eigi a­ samrŠma ver­i­, deila og drottna ľ stundum ˙ti Ý gu­sgrŠnni nßtt˙runni. InnrŠti­ kemur gleggst fram Ý t÷lvupˇstsendingum ■eirra ß milli. Einn ■eirra segist ,,stingaô menn til ■ess a­ nß ■eim Ý vi­skipti. Og annar segir berum or­um: ,,Fˇlk er fÝfl.ô Rannsˇkn mßlsins tekur ßrara­ir og ß endanum er ßkŠra gefin ˙t ß hendur forstjˇrunum ■rem. En fÚlagar ■eirra sem vinna skÝtverkin sleppa me­ skrekkinn. Mßlaferli fara fram og dˇmur er kve­inn upp. Ůa­ kemur Ý ljˇs a­ fyrirtŠkin eru dŠmd fyrir l÷gbrotin ľ ■rßtt fyrir a­ ■au sÚu af mannav÷ldum.

Kapphlaupi­ um orkuna

Vi­skiptasnillingur sem fer fyrir peninga÷flunum er ungur a­ ßrum, lÝkist frekar saklausum fermingardreng en ˙tsmognum brag­aref. Hann hefur mala­ gull ß ofurlaunum sem eru ˙r takt vi­ allt si­fer­i og s÷lu ß hlutabrÚfum sem reynast ver­laus eftir bankahruni­. Enda b˙inn a­ koma ÷llu sÝnum grˇ­a fyrir Ý stˇru l÷ndunum og fj÷lskyldunni Ý ofanßlag. N˙ hefur hann Ý hyggju a­ halda ßfram a­ mergsj˙ga landa sÝna, ßn ■ess a­ taka nokkra ßhŠttu sjßlfur.

Forst÷­uma­urinn

ËlŠti brjˇtast ˙t anna­ slagi­ fyrir utan stofnunina, r˙­ur eru brotnar og bari­ er Ý tŠki og tˇl sem Štla a­ Šra vegfarendur. Krafist er a­ forstjˇrinn og stjˇrnarmenn sem spila­ hafa me­ Ý leiknum, segi af sÚr. En verst er a­ mennirnir gera sÚr ekki grein fyrir ßbyrg­ sinni og sitja sem fastast Ý skjˇli flokksbrŠ­ra sinna. Mßnu­ir lÝ­a en korteri fyrir stjˇrnarslit segir vi­skiptarß­herra forst÷­umanninum og fylgdarsveinum hans upp st÷rfum til ■ess a­ bjarga eigin skinni. Ůegar betur er a­ gß­ rÝ­ur ungi spekingurinn ßsamt fÚl÷gum sÝnum, feitum hesti frß ßbyrg­arst÷rfum sÝnum ľ einmitt fyrir a­ sofa ß ver­inum.

Hversdagshetjur

Ůegar einn mˇtmŠlendanna er handtekinn ßn lagaheimildar sprautar l÷greglan pipar˙­a yfir ■ß sem mˇtmŠla og reyna a­ ry­jast inn Ý l÷greglust÷­ina og frelsa fangann. ┴ sama tÝma ganga s÷kudˇlgarnir lausir me­ milljar­a Ý rassvasanum sem ■eir hafa ar­rŠnt af ■jˇ­inni. RÚttlŠtiskennd fˇlks er misbo­i­ sem kyndir undir enn meiri mˇtmŠli. Almenningur krefst al■ingiskosninga sem fyrst og rÚttlßtara ■jˇ­skipulags ■ar sem allir eru jafnir a­ l÷gum. Krafan er ,,Nřtt ═sland.ô

MˇtmŠli

Ljˇs Ý myrkrinu er ■egar blanda­ur kˇr kemur st÷ku sinnum fram og fŠr mˇtmŠlendur til ■ess a­ syngja me­ sÚr ■jˇ­s÷nginn og gamalkunn ■jˇ­l÷g. Auk ■ess er sunginn ˙tfararsßlmur rÝkisstjˇrnarinnar. Ůa­ lÝ­ur ekki ß l÷ngu ■ar til stjˇrnin springur og hr÷kklast frß r˙in trausti og vir­ingu. Ůa­ er fyrsti sigur b˙sßhaldabyltingarinnar.

Kreppa

┴ sama tÝma er gˇsentÝ­ hjß skilanefndunum sem grei­a ˙r fjßrmßlaflŠkjum bankanna enda sitja ■Šr vi­ kj÷tkatlana eftirsˇttu. Ůannig nřta ■Šr sÚr a­st÷­una til ■ess a­ moka sem mest undir sig og sÝna ľ ßn ■ess a­ blyg­ast sÝn.

Orkulaus vi­ orkuh˙si­

Eftir eina slÝka sřningu Štlar gestur nokkur a­ aka bifrei­ sinni heim. Ůß neitar bÝllinn a­ fara Ý gang hversu vel og lengi sem ma­urinn startar honum me­ mismunandi til■rifum og tilheyrandi andv÷rpum. A­ endingu gefst hann upp og rřkur inn Ý orkuh˙si­ til ■ess a­ leita a­ orku. Hann hittir listamannin gˇ­kunna sem sřnir verkin sÝn Ý salnum og segir honum farir sÝnar ekki slÚttar. Sß hinn sami vippar sÚr ˙t a­ ÷kutŠkinu, sest Ý bÝlstjˇrasŠti­ og kemur ■vÝ me­ lagni Ý gang. Ůa­ lÝtur svo ˙t a­ orkuboltinn hafi bori­ me­ sÚr dularfulla orku ˙t ˙r orkuh˙sinu.

 
Sendu póst á armann(hjß)centrum.is vegna spurninga eða ábendinga varðandi þessa síðu.
Höfundarréttur © 2009 Ármann Reynisson